Không xét giảm án cho tù nhân lương tâm là trái pháp luật

Đăng ngày

GNsP (22.07.2015) – Một trong những góp ý kịp thời cho dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) chính là phản ánh tình trạng trái pháp luật của nhà cầm quyền này khi kết án oan sai những tù nhân lương tâm, sau đó lại sử dụng những qui định, điều kiện… trái pháp luật để không xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù cho tù nhân lương tâm.

Tù nhân lương tâm (tiếng Anh: Prisoner of conscience) là một thuật ngữ được đặt ra bởi các nhóm đấu tranh cho nhân quyền thuộc Tổ chức Ân xá quốc tế trong đầu thập niên 1960. Thuật ngữ này có thể đề cập đến bất cứ ai bị bỏ tù vì lý do chủng tộc, tôn giáo, màu da, ngôn ngữ, xu hướng tình dục, niềm tin hay lối sống của họ, miễn là họ đã không sử dụng hoặc ủng hộ bạo lực. Thuật ngữ này cũng chỉ những người đã bị cầm tù và / hoặc bị bách hại vì biểu lộ niềm tin theo lương tâm của họ cách không bạo động.

Mặc dù Nhà cầm quyền Việt Nam luôn chối bỏ “không có tù nhân lương tâm”. Bà Nguyễn Phương Nga phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam trước đây đã từng phát biểu: “Chúng tôi bác bỏ những phát biểu can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam. Nhà nước Việt Nam là một nhà nước pháp quyền. Cũng như ở mọi quốc gia khác, ở Việt Nam, mọi hành vi vi phạm pháp luật bị xử lý theo đúng các quy định của pháp luật Việt Nam và hoàn toàn phù hợp với các quy định của luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị. Không có cái gọi là ‘tù nhân lương tâm’ ở Việt Nam“.

Báo Công an Nhân dân tại Việt Nam cũng bày tỏ quan điểm chỉ trích đối với tổ chức Ân xá Quốc tế, cho rằng “nhiều năm qua trong các ‘Bản phúc trình’ và ‘Báo cáo thường niên’ do AI công bố đã xuyên tạc chính sách nhân đạo của Việt Nam và vu cáo ‘Việt Nam đang giam giữ nhiều tù nhân chính trị, tù nhân tôn giáo và tù nhân lương tâm’. Ở Việt Nam không có ai là ‘tù nhân chính trị’, ‘tù nhân tôn giáo’ hay ‘tù nhân lương tâm mà AI đã nêu, và hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam không tồn tại các thuật ngữ nêu trên.

Thế nhưng, trên trang Cựu tù nhân lương tâm Việt Nam (TNLTVN), đã liệt kê danh sách 98 Tù nhân lương tâm hiện bị giam cầm trong nhà tù Việt Nam và danh sách Hội viên Cựu TNLTVN lên đến 106 người. Điều đáng nói là tất cả các TNLTVN phải chấp hành án phạt tù giam- oan sai- đều bị buộc ngồi tù đến ngày cuối cùng, mà không bao giờ được xem xét giảm án. Cá biệt như Ông Nguyễn Văn Hải (Điếu Cày) vào ngày mãn hạn tù của bản án “trốn thuế”, Ông tiếp tục bị giam cầm để nhận bản án tù giam mới với tội danh “tuyên truyền chống nhà nước”.

Tại sao?

Tại Thông tư số 40/2011/TT-BCA quy định tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù và xếp loại chấp hành án phạt tù cho phạm nhân đặt ra 4 tiêu chuẩn xếp loại tại Điều 5. Trong đó, “Tiêu chuẩn 1. Nhận rõ tội lỗi, thành khẩn hối cải; tích cực khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội của mình gây ra; trung thực khai báo, tố giác tội phạm, cung cấp hết các thông tin về những hành vi phạm tội của người khác mà mình biết”. Và phân tù nhân thành 4 loại: “Căn cứ tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù, kết quả chấp hành án phạt tù của phạm nhân được quy định thành 4 loại: loại tốt, loại khá, loại trung bình và loại kém”.

Để được xếp loại tốt, loại khá, điều kiện số một là phải “thực hiện tốt (hoặc cơ bản tốt) tất cả các tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù …” (tức 4 tiêu chuẩn qui định tại Điều 5), mà trong đó có tiêu chuẩn số 1: Nhận rõ tội lỗi, thành khẩn hối cải!

Theo Thông tư Liên tịch số 02/2013/TTLT-BCA-BQP-TAND-VKSNDTC hướng dẫn thi hành các quy định về giảm thời hạn chấp hành án phạt tù đối với phạm nhân, để được xét đặc xá, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, tù nhân phải: “Có nhiều tiến bộ thể hiện ở việc chấp hành tốt Nội quy trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ; tích cực học tập, lao động cải tạo và phải có đủ kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên”, tức phải “nhận rõ tội lỗi, thành khẩn hối cải”.

Năm 2015, để thực hiện Quyết định số 1366/2015/QĐ-CTN ngày 10 tháng 7 năm 2015 của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2015, Hội đồng tư vấn đặc xá hướng dẫn cụ thể về đối tượng, điều kiện, trình tự, thủ tục tiến hành xét đặc xá năm 2015, cũng với điều kiện “được xét giảm án” sau đây:

  1. a) Chấp hành tốt Nội quy trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ; tích cực học tập, lao động; trong quá trình chấp hành án phạt tù được xếp loại cải tạo từ loại khá trở lên; khi được đặc xá không làm ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Trái pháp luật

Việc đặt ra tiêu chuẩn phải “nhận rõ tội lỗi, thành khẩn hối cải” để làm điều kiện xếp loại tốt, loại khá, để được xem xét đặc xá, giảm thời gian chấp hành án phạt tù là trái pháp luật.

Vì lẽ, mặc dù tù nhân đang phải chấp hành án phạt tù giam- với bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật- “bị coi là có tội” (Điều 9 BLTTHS). Thế nhưng, pháp luật cũng nhìn nhận, bản án của Tòa án vẫn có thể “có vi phạm pháp luật”, oan sai. Cụ thể: điều tra phiến diện không đầy đủ; kết luận không phù hợp khách quan; vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng; sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng BLHS. Hay những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đội cơ bản nội dung của bản án- như: lời khai của người làm chứng, lời dịch của người phiên dịch …không đúng sự thực; Điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, hội thẩm đã có kết luận không đúng làm cho vụ án bị xét xử sai; Vật chứng, biên bản điều tra, biên bản các hoạt động tố tụng khác hoặc những tài liệu khác trong vụ án bị giả mạo hoặc không đúng sự thật; Những tình tiết khác làm cho việc giải quyết vụ án không đúng sự thực. Từ đó, xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật theo trình tự thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, ngay cả khi “người bị kết án đã chết mà cần minh oan cho họ”. Hội đồng giám đốc thẩm, tái thẩm có thẩm quyền hủy bản án có hiệu lực và đình chỉ vụ án. Trên thực tế, không hiếm những bản án oan sai, mà gần đây nhất với vụ việc nổi tiếng: ông Nguyễn Thanh Chấn.

Như vậy, việc bắt người chấp hành án phải “nhận rõ tội lỗi’ là triệt tiêu quyền yêu cầu xem xét bản án có vi phạm pháp luật, theo Luật định.

Cần nhớ, việc kháng nghị, mở phiên tòa giám đốc thẩm , tái thẩm thuộc thẩm quyền Tòa án. Trại giam – thậm chí không được mời tham gia phiên Tòa giám đốc thẩm, tái thẩm- thì sao có quyền phán xử tù nhân có tội để buộc phải “nhận rõ tội lỗi”?

Theo TTXVN, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Bằng, Tổng cục trưởng Tổng cục thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (Tổng cục VIII), Bộ Công an cho biết đợt đặc xá lần này (năm 2015) dự kiến sẽ có số lượng người được đặc xá, tha tù trước thời hạn lớn nhất từ trước đến nay với những quy định về điều kiện, tiêu chuẩn đặc xá được nới lỏng hơn…

Nhưng dù “nới lỏng hơn”, với những điều kiện, tiêu chuẩn trái pháp luật, chắc chắn những TNLT đang chấp hành án sẽ không có cơ hội đứng trong danh sách những “người được đặc xá, tha tù trước thời hạn lớn nhất từ trước đến nay”, vì lẽ cơ bản, họ bị kết án oan sai, không có tội, nên không thể “nhận rõ tội lỗi, thành khẩn hối cải”.

Pv. GNsP