Phiên tòa phúc thẩm trẻ em Nguyễn Mai Trung Tuấn vi phạm nghiêm trọng BLTTHS

Đăng ngày

GNsP (04.03.2016) – Tòa án tỉnh Long An tuyên án trẻ em Nguyễn Mai Trung Tuấn 2 năm 6 tháng tù giam về tội danh bị cáo buộc là “cố ý gây thương tích”, bất chấp các ý kiến của các Luật sư chứng minh “Tòa vi phạm, em Tuấn vô tội” vào ngày 02.03.2016, tại tòa TAND tỉnh Long An.

LS Nguyễn Văn Miếng, một trong những LS tham gia bào chữa cho trẻ em Nguyễn Mai Trung Tuấn khẳng định với GNsP, Tòa phúc thẩm vi phạm nghiêm trọng các thủ tục trong Bộ Luật Tố Tụng Hình sự.

Diễn biến phiên tòa phúc thẩm trẻ em Nguyễn Mai Trung Tuấn diễn ra như thế nào, xin mời quý vị dõi theo cuộc phỏng vấn giữa phóng viên GNsP với LS Nguyễn Văn Miếng sau khi phiên tòa kết thúc.

Huyền Trang, GNsP: Thưa Luật sư Nguyễn Văn Miếng, ông là một trong những vị LS theo dõi sát sao và nghiên cứu kỹ vụ án trẻ em Tuấn, trong tư cách là người gỡ tội cho trẻ em Tuấn trong phiên tòa phúc thẩm sáng ngày 02.03.2016, xin ông có thể tường thuật lại phiên tòa diễn ra như thế nào ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Phiên tòa ngày hôm nay (02.03.2016) là một phiên tòa phúc thẩm thứ hai sau phiên tòa phúc thẩm đã bị hoãn vào ngày 01.02.2016.

Phiên tòa ngày hôm nay đã đáp ứng một phần các yêu cầu của LS, các kiến nghị của các LS nêu ra sau phiên tòa ngày 01.02, đó là thay đổi thẩm phán ông Lê Quang Hùng bằng ông thẩm phán Lê Hùng Cường. Phiên tòa bắt đầu lúc 7 giờ 30, một phiên tòa đầy kịch tính:

Sau phần khai mạc phiên tòa, các LS đã yêu cầu Hội đồng xét xử (HĐXX) triệu tập giám định viên, triệu tập cha-mẹ của Tuấn là người đại diện hợp pháp của bị cáo. Trước các yêu cầu này, HĐXX đã vô hội ý và sau khi hội ý xong thì họ tuyên bố phiên tòa vẫn tiếp tục.

Sau đó lại thêm một tình huống nữa khi HĐXX hỏi người giám hộ cháu Tuấn là ông Mai Quốc Biển –cậu ruột- thì ông xin rút tư cách làm người giám hộ cho cháu Tuấn, bởi vì không có quyết định nào phân công ông Biển làm người giám hộ cả. Ông Biển nói rằng, ông sẽ không tiếp tục tham dự phiên tòa và yêu cầu phải triệu tập cha-mẹ bị cáo vì cha-mẹ Tuấn còn sống. Sau đó, HĐXX lại lục đục đi vô hội ý và sau khi hội ý xong HĐXX tuyên bố Tòa vẫn tiếp tục xử và chấp nhận lời đề nghị của ông Biển. Trong phiên tòa sơ thẩm, ông Biển là người đã đứng ra làm người giám hộ cho Tuấn và là người đại diện hợp pháp làm đơn kháng cáo cho Tuấn, nên Tòa cho rằng ông Biển vẫn là người đại diện hợp pháp của gia đình Tuấn. Phiên tòa lại tiếp tục.

Đến phần xét hỏi, bào chữa và tranh luận giữa các LS và đại diện của Viện kiểm sát (VKS) thì các LS đưa ra một loạt các vi phạm Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS):

Thứ nhất: Bản giám định pháp y, cơ quan giám định pháp y tỉnh Long An đã không áp dụng đúng quy định về Luật giám định tư pháp. Chẳng hạn: hình ảnh trong bản giám định tư pháp không được đóng dấu giáp lai; Giám định viên không ký tên đầy đủ (có hai giám định viên nhưng chỉ có một người ký, người còn lại ký với tư cách là người lãnh đạo Giám đốc Trung tâm pháp y); Không có biên bản ảnh kèm theo bởi vì theo luật tất cả những vết thương khi giám định thì phải kèm theo bản ảnh, nói không thì không có bằng chứng; Có một điều lạ lùng là tôi là người đã bào chữa cho cha-mẹ bị cáo vào ngày 15-16.09.2015, tức là phiên tòa của 12 dân oan Thạnh Hóa. Trong hồ sơ của 12 dân oan Thạnh Hóa, những người bị hại đều có hình ảnh, ngay cả một người phụ nữ -Chủ tịch Hội Liên Hiệp Phụ Nữ Thạnh Hóa cũng có bản ảnh trong một tình trạng chụp hình tư, tức là những hình ảnh ‘nhạy cảm’ thì họ vẫn tiến hành chụp hình ảnh đầy đủ để chứng minh các thương tật. Riêng ông Thủy –công an viên xã được cho là người bị hại trong vụ án của Tuấn- thì ngay trong bộ hồ sơ vụ án của 12 dân oan Thạnh Hóa đã không có bộ hình ảnh nào liên quan đến ông Thủy. Chi tiết này làm cho các LS đặt vấn đề và đặt câu hỏi đối với ông Thủy ngay tại phiên tòa rằng, khi giám định pháp y ông có chụp hình vết thương không, ông Thủy trả lời là có. Tôi cho là đây là một tình tiết bất hợp lý.

LS Phong –một trong số LS tham gia bào chữa cho Tuấn- đã nghiên cứu rất kỹ bản giám định pháp y, đối chiếu vào các quy định độ phỏng và tỷ lệ thương tật phần trăm theo quy định pháp luật về thương tật, nhưng có nhiều điều bất hợp lý. Trên thực tế, bản di chứng của bệnh viện Chợ Rẫy sau khi ông Thủy nằm bệnh viện một tháng để điều trị và xuất viện, thì bệnh viện đã chuẩn đoán ông phỏng 10% và cho phép ông nghỉ 7 ngày để hưởng BHYT, tức là mức độ phỏng không nghiêm trọng. Nhưng khi giám định tại cơ quan giám định Long An thì cho kết luận ông Thủy có độ phỏng là 35% và không kèm theo các chứng cứ. Nếu một bản giám định không có chứng cứ kèm theo thì không có giá trị. Đại diện VKS nói rằng, chúng ta không phải là những người chuyên môn về y học, nhưng ông ấy xét thấy rằng bản kết luận giám định pháp y đó là hợp lý. LS Phong hỏi đại diện VKS rằng, theo đại diện VKS, công việc của các giám định viên làm hằng ngày này có khi nào xảy ra sai sót không? Đại diện VKS trả lời rằng, có thể sai sót. LS Phong hỏi, vậy tại sao các LS yêu cầu giám định pháp y lại của một cơ quan khác để cho một kết quả khách quan nhưng bên phía đại diện VKS lại bác yêu cầu này? Như vậy điều này có nghĩa là gì?

Về vấn đề nhân chứng, ông Thủy –người bị hại- có những lời khai về em Tuấn rằng: có một thanh niên khoảng 20 tuổi mặc áo xanh, tạt axit vào người ông. Trên thực tế, Tuấn chỉ mới 15 tuổi và mặc áo màu vàng khi xảy ra vụ án. Ông Thủy là một công an viên của xã nhưng lại là người của khu phố 3, Thị trấn Thạnh Hóa là người cùng khu phố với gia đình Tuấn, nên ông Thủy biết rất rõ nhà Tuấn gồm những ai, làm gì… vì đối với những mối quan hệ ở vùng quê, hàng xóm láng giềng họ biết nhau cả làng huống chi là một khu phố nhỏ. Mà hôm xảy ra vụ cưỡng chế chỉ có ba gia đình thôi. Theo quy định phân công nhiệm vụ trong ngày cưỡng chế, ông Thủy được giao nhiệm vụ “thuộc tổ 4 giao cho một số người để cảnh giới, bảo vệ mặt tiền chợ Tuyên Nhơn” cách nhà của Tuấn khoảng 36m. Ông Thủy nói, ông nhìn thấy một thanh niên 20 tuổi tạt axit vào người ông, ông vội vàng quay lưng lại. Như vậy chắc chắn một điều rằng, gia đình Tuấn, công an viên Thủy biết rất rõ, vậy mà ông Thủy không mô tả đúng người đã tạt axit vào ông.

Bản án của 12 dân oan Thạnh Hóa vào ngày 15-16.09.2015, Tòa có xử hai người tạt axit là ông Mai Quốc Phong và ông Nguyễn Trung Minh (SN 1994 vừa đúng 20 tuổi). Trong khi đó, cảnh cưỡng chế được mô tả là xảy ra hỗn loạn và những người bị hại chỉ thấy có hai ba thanh niên đứng tạt axít. Nói chung trong tình cảnh hỗn loạn như vậy mà ông Thủy nhận diện ra người tạt axít vào người ông khoảng 20 tuổi, thì các LS cho rằng, như vậy người có thể tạt axit vào người ông Thủy là ông Nguyễn Trung Minh, là người đã bị xử vụ án trước và bị 3 năm 6 tháng tù giam, tức là em Tuấn có tạt axit nhưng mà tạt vào một người nào đó mà không phải ông Thủy. Ông Thủy khẳng định, ông đứng chắn ngữ ở cổng chợ và có một thanh niên khoảng 20 tuổi đã tạt axit vào người ông. Còn Tuấn lại nói người mà Tuấn tạt axít vào người là người đã đuổi Tuấn vô đến tận cửa nhà, sau đó Tuấn vào nhà lấy ca axit ra, thì ngôi nhà liền bốc cháy do ông Nguyễn Trung Cang –bố Tuấn- tự thủ trong nhà và xả bình oxi ra để cho nổ bình ga, đốt cháy nhà (thực ra một căn lều). Khi nhà bị cháy, chú công an sợ chết nên đã bỏ chạy trước, còn cháu Tuấn tay cầm ca axit chạy sau. Tuấn nói rằng, khi có người nói là bắt lấy nó, bắt lấy nó thì Tuấn tạt vội ca axit vô người đang chạy trước Tuấn để thoát thân. Các LS cho rằng, người bị em Tuấn tạt axit vào người và ông Thủy là hai người chứ không phải một người.

Trước tòa, LS Phùng Thanh Sơn nói thẳng rằng, Tòa đã chính trị hóa một hành vi của một người chưa thành niên, bởi vì trong bản án có đề cập bị cáo có nói đụng chạm đến đảng cộng sản. Tuy nhiên, trong phần xét hỏi và trong các văn bản và phán quyết của tòa thì không nhắc đến điều này nhưng đằng sau đó lại là một bản án quá nghiêm khắc đối với người chưa thành niên.

Cá nhân tôi, tôi trình bày theo hướng, đối với người chưa thành niên thì pháp luật quy định trường hợp không có gia đình sẽ được giao cho các tổ chức xã hội, Hội Phụ Nữ của Đoàn Thanh Niên làm người làm đại diện “chăm sóc, giáo dục trẻ em” cơ nhỡ hoặc phạm pháp. Nhưng tiếc rằng, bà Chủ tịch của Hội Liên hiệp Phụ nữ Thạnh Hóa lại thuộc trong ban vận động cưỡng chế, và trong phiên tòa sơ thẩm bà lại ra tòa với tư cách là người làm chứng để kết tội Tuấn. Tôi thấy trường hợp này vi phạm pháp luật một cách nghiêm trọng.

Tuy nhiên các phần trình bày của các LS đều bị VKS trả lời một cách qua loa, gần như không có sự chuẩn bị trước, ông trả lời quanh co và chủ yếu là đọc lại cái văn bản trả lời của bên Giám định pháp y, ông trả lời lòng vòng theo quan điểm của ông một cách chung chung trên các câu hỏi của các LS đưa ra. Nói tóm lại phiên tòa hôm nay diễn ra nhiều kịch tính.

Các LS sẽ sắp xếp làm đơn đơn đề nghị Giám đốc thẩm cho Tuấn với các tình tiết các LS đã tranh luận trước tòa mà đại diện VKS giải quyết một cách không thấu đáo. Tôi cho rằng đó là những tình tiết mới mà trong bản án không ghi nhận. Tuy nhiên, điều này sẽ không có hy vọng rằng Tòa án Nhân dân Cấp cao sẽ quan tâm đến trường hợp này. Cho nên bằng nhiều biện pháp, bằng nhiều phương cách, các LS sẽ đưa nội dung của phiên tòa hôm nay ra công luận.

Rất mong các tổ chức xã hội, những người quan tâm đến hiện trạng của VN hiện nay cùng nhau lên tiếng, để các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Long An có thể xem xét trường hợp này, có thể cho bị cáo được tại ngoại trong thời gian sớm nhất, bởi vì mong muốn của bị cáo trong lời nói sau cùng khẳng định “bị cáo không phạm tội, không cố ý gây thương tích và xin tòa cho bị cáo được trở về nhà đi học”. Một yêu cầu, một mong muốn mà Tuấn không thể thực hiện được vì Tuấn phải tiếp tục thọ án 2 năm tù giam nữa. Sau khi mãn hạn tù thì lúc đó Tuấn đã 17 tuổi và lúc đó Tuấn có được như ngày hôm nay nữa hay không, bởi vì lao tù là một chốn khắc nghiệt, ngay cả đối với người lớn.

Luật chỉ áp dụng tù đối với trẻ em trong tình trạng phạm tội nghiêm trọng và biện pháp tù là biện pháp cuối cùng, ngay cả pháp luật VN cũng quy định phải cố gắng hết sức để các bị cáo chưa đến tuổi thành niên ngoài xã hội, nhưng nếu hành vi của bị cáo không còn nguy hiểm nữa hoặc là thấy không cần thiết phải giam thì phải đổi biện pháp ngăn chặn, tức là không giam nữa mà chuyển qua một hình thức khác. Vậy mà bên Tòa án của tỉnh Long An đã xử một người chưa thành niên với một mức án là 2 năm rưỡi tù giam, thì các LS chúng tôi cho rằng đây là một bản án quá khắc nghiệt đối với một đứa trẻ chưa thành niên như em Tuấn.

LS Nguyễn Văn Miếng và trẻ em Nguyễn Mai Trung Tuấn trong phiên tòa phúc thẩm vào ngày 02.03.2016

LS Nguyễn Văn Miếng và trẻ em Nguyễn Mai Trung Tuấn trong phiên tòa phúc thẩm vào ngày 02.03.2016

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, ông Mai Quốc Biển đã từ chối làm người giám hộ cho Tuấn trong phiên tòa này thì điều này đã gây bất lợi gì cho trẻ em Tuấn?

LS Nguyễn Văn Miếng: Ông Mai Quốc Biển từ chối làm người đại diện cho gia đình Tuấn trong phiên tòa này thì Tòa đã vi phạm BLTTHS một cách nghiêm trọng. Nếu đưa vụ án này kháng nghị Giám đốc thẩm thì tòa án có thể hủy án, bởi vì theo nguyên tắc Tuấn là người chưa thành niên và phải có người đại diện của gia đình. Lý do ông Biển không đồng ý làm người đại diện hợp pháp cho cháu Tuấn bởi vì cha-mẹ Tuấn còn sống, mặc dù đi tù. Tuy nhiên, tòa vẫn chấp nhận lời đề nghị của ông Biển từ chối quyền làm người đại diện cho Tuấn, Tòa vẫn xem xét yêu cầu kháng cáo của ông Biển vì trong phiên tòa sơ thẩm ông là người giám hộ được chỉ định cho cháu Tuấn.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, trong phiên tòa Ls đã tranh tụng những gì với VKS? Họ đã đáp trả ra sao ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Trong trường hợp của tôi, tôi chỉ lập luận một số vấn đề. Thứ nhất, người bị hại –công an viên Nguyễn Văn Thủy- và người mà Tuấn tạt axit không phải là một người. Thứ hai, trong phiên tòa sơ thẩm, tòa triệu tập cha-mẹ Tuấn, trong phiên tòa này ông Thủy yêu cầu bồi thường là 42.600.000 VNĐ thì ông Cang, bà Hương và ông Biển là những người liên đới chịu trách nhiệm đã đồng ý sẽ chi trả cho ông Thủy. Điều này vi phạm pháp luật bởi vì lúc đó gia đình Tuấn đang sống trong một tình trạng không công bằng, nghĩa là bố-mẹ của Tuấn đang bị tù mặc dù ra tòa với tư cách là người đại diện của Tuấn, còn ông Thủy là công an và là người tự do. Trong phiên tòa sơ thẩm, cha-mẹ của Tuấn mong muốn cho Tuấn được tự do nên họ đã đồng ý bồi thường cho người bị hại.

Vấn đề tạm giam Nguyễn Mai Trung Tuấn là không phù hợp theo Luật VN và Luật Quốc Tế. Nếu trẻ chưa thành niên có phạm tội còn cha mẹ nhưng không có nơi ở như trường hợp của Tuấn thì các tổ chức xã hội bảo trợ em hoặc giao cho hội phụ nữ hoặc thanh niên làm người làm đại diện “chăm sóc, giáo dục trẻ em” cơ nhỡ hoặc phạm pháp. Nhưng tiếc rằng, bà Chủ tịch của Hội Liên hiệp Phụ nữ Thạnh Hóa lại thuộc trong ban vận động cưỡng chế, và trong phiên tòa sơ thẩm bà lại ra tòa với tư cách là người làm chứng để kết tội Tuấn. Đây là hành vi quá độc ác và vi phạm pháp luật.

Tôi còn yêu cầu trả tự do cho em Tuấn, tôi đề nghị khởi tố vụ án làm sai lệch hồ sơ, hoặc là một vụ án ép buộc nhân viên tư pháp áp dụng sai pháp luật, bởi vì kết luận giám định pháp y giống như có một sự chỉ đạo, sắp xếp lại hồ sơ, rút các giấy tờ có bất lợi cho họ ra và chỉ để lại các giấy tờ kết tội Tuấn mà thôi. Nhưng đại diện VKS tại phiên tòa không ghi nhận những lời đề nghị này của tôi.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, Tòa án đã chấp nhận và không chấp nhận những lời bào chữa nào của Ls ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Về phía Tòa án, họ tổng hợp tất cả các ý kiến của các LS, nhưng tựu chung lại họ kết luận rằng: bị cáo Tuấn đã thừa nhận hành vi của mình tại phiên tòa; xem xét một số các tình tiết giảm nhẹ để giảm án cho bị cáo và phải cách ly bị cáo ra khỏi xã hội một thời gian, cho nên họ tuyên cho Tuấn 2 năm 6 tháng.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, các LS yêu cầu tòa triệu tập cha mẹ Tuấn -ông Cang và bà Hương- là người có nghĩa vụ liên quan, triệu tập giám định viên là nhân chứng quan trọng nhưng đã bị tòa từ chối, và các LS còn yêu cầu Tòa “giám định pháp y” lại nhưng cũng bị tòa bác bỏ… Những điều này đã gây bất lợi như thế nào cho trẻ em Tuấn ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Bản giám định pháp y 35% không được giám định lại thì đây là căn cứ quan trọng nhất để kết tội Tuấn, bởi vì giám định lại thương tật dưới 31% thì bị cáo Tuấn thoát tội. Nếu triệu tập giám định viên sẽ làm rõ hơn bản giám định của họ, do đó họ có thể rút lại một số kết luận ở trong đó mà không phù hợp với pháp luật. Hoặc nếu tòa khách quan sau khi xét hỏi giám định viên nếu thấy giám định viên trả lời vi phạm một số điều trong Luật giám định tư pháp thì tòa có thể đề nghị hoãn phiên tòa, hoặc cho giám định lại bản thương tật của ông Thủy. Tòa nêu lý do hai giám định viên này vắng mặt bởi vì họ đã gửi có công văn xin vắng mặt và giải trình kết luận giám định của họ. Công văn được gửi cho tòa vào ngày 22.02, tuy nhiên vào ngày 26.02 khi các LS đến tòa xem lại các hồ sơ thì không có văn bản này trong hồ sơ. Điều này cũng cho thấy Tòa đã vi phạm BLTTHS khi bác bỏ triệu tập giám định viên.

Việc Tòa án không triệu tập bố mẹ Tuấn là vi phạm BLTTHS. Điều này gây bất lợi cho Tuấn là cha-mẹ không biết tình trạng của con mình, trong khi đó bản án của ông Cang-bà Hương không có điểm nào cấm ông bà tham gia phiên tòa, hay được biết biết tin tức của con ông bà.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, ông bình luận như thế nào về bản án 2 năm và 6 tháng tù giam mà Tòa đã tuyên án cho trẻ em Tuấn?

LS Nguyễn Văn Miếng: Nếu Tòa cho em Tuấn được hưởng án treo thì sẽ tốt cho em Tuấn hơn. Tuy nhiên đối với em Tuấn, chúng tôi cho rằng, một ngày tù đối với Tuấn cũng là oan sai, cho nên bản án 2 năm 6 tháng tù đối với em Tuấn vẫn là quá nặng.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, Luật quy định như thế nào đối với trẻ chưa  thành niên phạm tội –nếu có- ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Người chưa thành niên, từ đủ 14 tuổi chỉ chịu trách nhiệm tội rất nghiêm trọng trong cố ý, hoặc là đặc biệt nghiêm trọng thì cơ quan tiến hành tố tụng đã ghép cho bị cáo Tuấn vào khoản 3 Điều 104 với kết quả giám định là 35%. Về mặt pháp luật, họ chuẩn bị hồ sơ một cách chu đáo và đầy đủ. Xét về mặt nhân đạo, Tuấn bị ghép vào tội “cố ý gây thương tích” dường như là có một sự sắp xếp, bởi vì xuyên suốt vụ án có nhiều điều bất hợp lý. Đối với người 16 tuổi trở lên theo pháp luật sẽ phải chịu trách nhiệm về mọi tội phạm, tuy nhiên tùy theo mức độ và độ tuổi mà tòa án sẽ chọ họ mức hình phạt thấp hơn người đã thành niên, ví dụ: người dưới 16 tuổi chỉ bị phạt một nửa người thành niên chịu, 16 tuổi trở lên sẽ bị phạt ở mức 2/3 người thành niên.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, tinh thần và sức khỏe của em Tuấn ra sao trong phiên tòa này ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Tuấn bị nhốt trong trại giam từ tháng 8.2015, không được ra ngoài phơi nắng, sự phát triển về thể chất của Tuấn không được tốt lắm, tuy nhiên tinh thần của Tuấn rất mạnh mẽ và đầu óc của Tuấn nhanh nhẹn, trả lời dứt khoát những câu hỏi mà Tòa hay các LS đặt ra.

Huyền Trang, GNsP: Thưa LS, sau khi kết thúc phiên tòa, điều gì làm cho ông trăn trở nhất ạ?

LS Nguyễn Văn Miếng: Điều tôi trăn trở nhất là người chưa thành niên phạm tội. Người chưa thành niên phạm tội có nhiều lý do, chúng tôi không ủng hộ sử dụng axít để chống lại người khác, tuy nhiên đối với người chưa thành niên phạm tội thì có hẳn Bộ luật quy định điều này nhưng những trường hợp như thế này thì tòa xử quá nặng với mục đích là răn đe, trong khi đó người chưa thành niên phạm tội gần như là trẻ hóa thì chúng ta cần xem lại các vấn đề xã hội, kinh tế, giáo dục. Môi trường nhà tù không thích hợp dành cho trẻ em, nếu không khéo thì họ sẽ trở thành một con người khác xấu hơn.

Huyền Trang, GNsP:  Xin chân thành cám ơn LS Nguyễn Văn Miếng

Huyền Trang, GNsP