Suy niệm 3: ĐỨC THÁNH TRINH NỮ

Đăng ngày

GNsP (06.04.2016) – Các đoạn Kinh Thánh gợi ý suy niệm:

Lc 1,39-45

(39) Hồi ấy, bà Maria lên đường vội vã, đến miền núi, vào một thành thuộc chi tộc Giuđa. (40) Bà vào nhà ông Dacaria và chào hỏi bà Êlisabét. (41) Bà Êlisabét vừa nghe tiếng bà Maria chào, thì đứa con trong bụng nhảy lên, và bà được tràn đầy Thánh Thần, (42) liền kêu lớn tiếng và nói rằng: “Em được chúc phúc hơn mọi người phụ nữ, và người con em đang cưu mang cũng được chúc phúc. (43) Bởi đâu tôi được phúc này là Thân Mẫu Chúa tôi đến với tôi như vậy? (44) Vì này đây, tai tôi vừa nghe tiếng em chào, thì đứa con trong bụng đã nhảy lên vui sướng. (45) Em thật có phúc, vì đã tin rằng Chúa sẽ thực hiện những gì Người đã nói với em.”

Tv 103, 1-6.8.13.17

Chúc tụng CHÚA đi, hồn tôi hỡi,
toàn thân tôi, hãy chúc tụng Thánh Danh!

(2) Chúc tụng CHÚA đi, hồn tôi hỡi,
chớ khá quên mọi ân huệ của Người.

(3) CHÚA tha cho ngươi muôn ngàn tội lỗi,
thương chữa lành các bệnh tật ngươi.

(4) Cứu ngươi khỏi chôn vùi đáy huyệt,
bao bọc ngươi bằng ân nghĩa với lượng hải hà,

(5) ban cho đời ngươi chứa chan hạnh phúc,
khiến tuổi xuân ngươi mạnh mẽ tựa chim bằng.

(6) CHÚA phân xử công minh,
bênh quyền lợi những ai bị áp bức,

(8) CHÚA là Ðấng từ bi nhân hậu,
Người chậm giận và giàu tình thương,

(13) Như người cha chạnh lòng thương con cái,
CHÚA cũng chạnh lòng thương kẻ kính tôn.

(17) Nhưng ân tình CHÚA thiên thu vạn đại,
dành cho kẻ nào hết dạ kính tôn.
Người xử công minh cả với đời con cháu,

Me cau nguyen

Do bản tính tự nhiên, con người chúng ta là những hữu thể có xã hội tính và “bí tích” tính, chúng ta cần tiếp xúc với người khác, đặc biệt là những người chúng ta yêu mến, những người bị ràng buộc bởi mối dây thiêng liêng với chúng ta. Các nhà khoa học nói rằng khi tiếp xúc trực tiếp với ai đó, qua ngôn ngữ chúng ta tiếp nhận khoảng 10% thông tin về họ. Còn tất cả những thông tin khác chúng ta nhận được là do nhìn vào người đó, do quan sát hành vi và thái độ của họ, do nhận được nhiều thông tin khách quan ngoài những định kiến có sẵn. 

Nếu ta không thể nào luôn ở bên cạnh người mình yêu mến, thì ít ra ta có thể mang theo hình ảnh hay một vật gì đó gợi nhớ cho chúng ta về họ và vật ấy đại diện cho họ. Không ai nói rằng tấm ảnh chính là người chúng ta yêu mến, nhưng không có tấm ảnh ấy, dường như ta cảm thấy người ta yêu mến không hiện diện với ta.

Tương tự như thế, chúng ta cần có những dấu hiệu và dấu chỉ bí tích để tiếp xúc với thế giới vô hình, với các thánh đang sống trong chiều kích khác, trong bầu khí thiêng liêng. Nhờ tranh i-côn, chúng ta có thể thiết lập một tương quan đích thực với Mầu nhiệm mà tranh i-côn muốn chuyển tải. Vì thế, tranh i-côn thực hiện chức năng phụ của việc suy niệm trong phần lớn giờ cầu nguyện cá nhân.

Tranh i-côn thường vẽ các đấng bậc thánh thiện: Chúa Kitô, Đức Thánh Trinh Nữ, các thánh và các thiên thần, để chúng ta gặp gỡ các vị ấy trong đức tin. Các ngài đại diện cho các nhân vật thánh thiện trong nhiều mầu nhiệm khác nhau của đức tin chúng ta, ví dụ như trên bình phong i-côn (ngăn cung thánh trong Giáo hội Đông phương), nơi chúng ta suy niệm các tranh i-côn theo những dịp phụng vụ riêng. Sau tranh i-côn về Chúa Kitô đương nhiên là tranh về Mẹ Người để nhắc nhớ cách sống động về mầu nhiệm nhập thể của Người. Vì Mẹ chẳng phải là viên ngọc quý giá nhất của nhân loại, đỉnh cao nhất của sự thần hóa của con người hay sao? Được tuyên bố là Mẹ Thiên Chúa bởi Công đồng Êphêxô vào năm 431, Mẹ là bằng chứng vững chắc về những gì Giáo Hội nói về Chúa Kitô là “Thiên Chúa thật và là người thật”. Các tranh mô tả Mẹ Maria và Hài Nhi là chứng cứ rõ ràng về đức tin ấy. Cùng lúc, các tranh ấy cho biết Mẹ là bổn mạng của các cộng đoàn tín hữu cụ thể, bổn mạng của các nhà thờ, tu viện, đan viện hay thậm chí cả một quốc gia, ví dụ như bức i-côn Đức Mẹ Czestochowa, Bổn mạng của đất nước Ba Lan.

Giáo Hội Đông phương phân biệt bốn loại tranh i-côn căn bản về Mẹ Thiên Chúa: Mẹ Trên Ngai Tòa (Enthroned), Mẹ Cầu Nguyện (Orant), Mẹ Chỉ Bảo Đàng Lành (Hodegetria, tiếng Hy Lạp hodós là con đường) và Mẹ Thương Xót (Eleousa, tiếng Hy Lạp eleos là thương xót). Có hơn 230 tranh i-côn nổi tiếng khác nhau về Đức Maria thuộc 4 loại này. Chẳng hạn như các tranh Kardiotissa (Mẹ Từ Tâm), Balikhotissa (Mẹ Sự Sống), Galaktotrophousa (Mẹ Ban Sữa). Bên cạnh ý nghĩa thiêng liêng, tên của tranh thánh được lấy theo tên địa danh nơi tranh ấy ra đời, ví dụ như Hodegetria Vladimir. Chúng ta sẽ nói vắn tắt từng loại tranh i-côn về Đức Maria, để từ đó thấy được Linh ảnh Mẹ Hằng Cứu Giúp thuộc loại tranh nào.

1/ Tranh Mẹ Thiên Chúa Trên Ngai diễn tả Mẹ ngồi trên ngai và bồng ẵm Chúa Giêsu Hài Nhi phía trước, một tay nắm như cử chỉ chúc lành và tay kia cầm cuộn Kinh Thánh. Thường có thiên thần hay một vị thánh ở trạng thái cúi đầu, diễn tả việc thờ phượng.

Me tren ngai

2/ Tranh Đức Trinh Nữ Cầu Nguyện thường vẽ Đức Mẹ toàn thân, hai tay giơ lên trong tư thế cầu nguyện, đôi khi không có Chúa Hài Nhi, nhưng hầu hết những tranh có Chúa Giêsu Hài Nhi thì Người được vẽ bao quanh một miếng mề đay trên trái tim Mẹ Người.

Me cau nguyen 2

Hai loại tranh trên được gọi trong tiếng Hy Lạp là Hagiosoritissa, xuất phát từ Hội Thánh ở Constantinople, nơi tôn kính Hagia Soros (Thánh tích gắn trên áo choàng của Mẹ Maria), và Blachernitissa, xuất phát từ cung thánh nơi cũng được tôn kính cách tương ứng dưới tước hiệu Đức Mẹ Dấu Chỉ (Virgin of Sign). Tước hiệu Đức Mẹ Dấu Chỉ có nuồn gốc từ một câu trong sách Ngôn sứ Isaia: “Vì vậy, chính Chúa Thượng sẽ ban cho các ngươi một dấu: Này đây người thiếu nữ mang thai, sinh hạ con trai, và đặt tên là Em-ma-nu-en.” (Is 7,14. Xc Mt 1,23: Này đây, Trinh Nữ sẽ thụ thai và sinh hạ một con trai, người ta sẽ gọi tên con trẻ là Emmanuen, nghĩa là “Thiên-Chúa-ở-cùng-chúng-ta“). Trong tranh này, Đức Trinh Nữ nằm ở vị trí chính diện, trong tư thế cầu nguyện, với hai tay giơ cao tương tự như các linh mục khi cầu nguyện trong Thánh lễ. Bản gốc của bức tranh xinh đẹp này có lẽ đã bị thiêu hủy trong trận hỏa hoạn tại Blachernae vào năm 1433.

Cả hai loại tranh i-côn đề cập ở trên, trình bày Đức Trinh Nữ chìm sâu trong cầu nguyện tương tự như loại thứ ba tên là Déesis, nghĩa là cầu bầu hay chuyển cầu, mô tả Đức Maria giơ hai tay cầu nguyện ra phía trước trong tư thế chuyển cầu. Cũng như các trường hợp khác, bản gốc tranh này do thánh Luca vẽ có lẽ bị thất lạc giữa thế kỷ 7 và 8, là thời kỳ những cuộc chiến hủy hoại tranh thánh, thời kỳ tranh cãi về tính hợp pháp của việc tôn kính ảnh thánh. Cái tên Déesis nghĩa là một nhóm các nhân vật ngồi hay đứng như Chúa Kitô, thường trong tư thế một thẩm phán, Mẹ Thiên Chúa và Gioan Tẩy giả, tương ứng phía bên phải và phía bên trái. Họ hướng về Chúa Giêsu với đôi tay giơ lên trong tư thế cầu bầu.

3/ Ngược lại, tranh Hodegetria trình bày Đức Maria ngay chính diện, đầy vẻ uy nghi, ẵm Chúa Giêsu trên cánh tay trái của Mẹ và tay phải chỉ cho Chúa Giêsu hướng về những người chiêm ngắm. Chúa Giêsu Hài Đồng được trình bày trong dáng vẻ một người trưởng thành. Người cũng được mô tả ở chính diện, nhằm củng cố tính ấn tượng của sự long trọng và nhấn mạnh vai trò của Đấng Emmanuel, luôn ý thức cách hoàn hảo vai trò Cứu Thế của Người. Mặt khác, Đức Maria gắn cử chỉ của Mẹ với những lời của Phúc Âm nói rằng: “Chúa Giêsu là con đường, là sự thật và là sự sống.” (x. Ga 14,6). Vì thế, Hodegetria có nghĩa Mẹ là Đấng chỉ ra Con Đường, là Đấng Hướng dẫn.

Me Hodegetria

Nguồn gốc của tên gọi này cũng đến từ Tu viện Hodegoi, nghĩa là Tu viện của Đấng Hướng dẫn, được cho là nơi cất giữ bản gốc của bức i-côn, theo truyền thống là do thánh Luca để lại. Rất nhiều tư liệu khẳng định sự hiện diện của linh ảnh này tại Constantinople mãi đến năm 1453, thời điểm thành phố này rơi vào tay người Thổ Nhĩ Kỳ. Sau đó bức ảnh bị tước bỏ những trang trí quý giá, bị kéo đi trên đường phố, và sau cùng bị dẫm đạp và hủy hoại. Trải qua các thế kỷ sau, một số bản đã được làm lại, và một trong những bản cổ nhất, khoảng thế kỷ thứ 5 hay thứ 6, được chuyển đến Nhà thờ Chiesa Nouva ở Roma. Đức Mẹ Hodegetria được xem là Bổn mạng của các họa sĩ vẽ tranh i-côn. Các tranh về Đức Mẹ loại này trình bày Mẹ Maria toàn thân hay bán thân, ngồi hoặc đứng trên ngai tòa. Bức linh ảnh Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp đang được lưu giữ trong Nhà thờ Thánh Anphong Maria de Ligouri của Dòng Chúa Cứu Thế ở Rôma, tọa lạc tại số 31 Via Merulana là tranh i-côn thuộc loại Hodegetria này.

4/ Tranh Mẹ Thương Xót mô tả một Đức Maria trìu mến, nhân từ, dịu dàng và thương xót, ẵm Chúa Giêsu Hài Đồng trên tay. Chúa Hài Đồng ở trên tay Đức Mẹ, má kề má, và cánh tay bé nhỏ của Người ôm lấy cổ hoặc chạm vào gò má Đức Mẹ. Điển hình cho loại này là bức tranh i-côn Đức Mẹ Vladimir được biết đến rộng rãi, một bức tranh Hy Lạp được mang đến Nga vào thế kỷ 12.

Me Thuong Xot

Trong bức ảnh thánh này, Hài Nhi Giêsu dường như đang tìm nơi ẩn náu để thoát khỏi nỗi sợ hãi về cuộc thương khó đang chờ đợi Người. Đức Maria ôm chặt lấy Đức Giêsu với sự chăm sóc dịu dàng đầy tình mẫu tử của Mẹ. Loại tranh i-côn này nhấn mạnh tương quan mật thiết nối kết Mẹ với Con và làm nổi bật bản tính nhân loại của Chúa Giêsu, trái ngược với tranh Hodegetria làm nổi bật sự cao cả của Thần tính nơi Người. Bản gốc tranh Mẹ Thương Xót cũng do thánh Luca vẽ. Vào thời Constantinople cổ đại, ít nhất có hai nhà thờ tôn kính ảnh thánh này.

Những dòng tóm tắt ngắn ngủi trên cho thấy những tranh i-côn về Đức Maria mang lại cho ta những sự thật căn bản của đức tin chúng ta để ta suy niệm, cụ thể là sự thật về mầu nhiệm nhập thể của Đức Kitô và thiên chức Mẹ Thiên Chúa của Đức Maria. Không có những thực tại đức tin này, việc chúng ta quay về với Chúa sẽ gặp phải những trở ngại xung quanh cách mù quáng, đó sẽ là sự trở lại với những lời hứa chưa được hoàn tất của tổ tiên chúng ta. Tranh về Đức Maria cho chúng ta quyền đi vào trọng tâm của giao ước mới với Thiên Chúa được kết tụ nơi Chúa Kitô. Các tranh ấy cũng cho chúng ta sự bảo đảm nơi lời chuyển cầu của Mẹ Maria, thay mặt cho những ai chiêm ngắm và suy niệm trước linh ảnh Mẹ. Đức Trinh nữ Maria đại diện họ để giới thiệu chúng ta bước vào thế giới tình yêu phi thường của Mẹ đối với Chúa Kitô và củng cố tình bằng hữu cá nhân của chúng ta với Đấng Cứu Thế.

Marek Kotynski, C.Ss.R

Chuyển ngữ: Lm. Giuse Đinh Hữu Thoại, C.Ss.R