Đạo đức truyền thông

Đăng ngày

GNsP‬ – Trong chương trình Café sáng phát trên kênh VTV3 ngày 4/5 có đăng tải một phóng sự quay cảnh người nông dân dùng chổi để quét ruộng rau, kèm theo những dòng chia sẻ: “Rau mà non người ta không dám ăn. Nên bây giờ phải quét để giả sâu ăn. Quét xong khoảng 2-3 hôm sau mới thu hoạch cho giống sâu ăn thật!”

Sau đó, phóng sự của VTV còn phỏng vấn thêm một người nông dân khác nói rằng: “Mình dùng chổi quét xuống, nhìn cũng giống như rau rách. Quét thế chẳng qua để lừa người tiêu dùng…”.

Sau khi phát sóng, người dân xã Vĩnh Thành phản ứng kịch liệt. Trước sự việc trên, Đài Truyền hình Việt Nam mong được thông cảm về ‘sự non kém trong trình độ tác nghiệp, đạo đức của phóng viên’ (1)

Truyền thông là một trong những hoạt động có ảnh hưởng rất lớn trong đời sống xã hội. Nó có tác dụng giúp con người định hướng suy nghĩ, từ đó sẽ có những hành vi, cách cư xử theo nhận thức, suy nghĩ đã được định hướng. Do vậy, người làm công tác truyền thông có thể được thông cảm cho sự “non kém trong trình độ tác nghiệp” nhưng “non kém” về “đạo đức” thì tuyệt đối là không thể. Bởi lẽ “Đạo đức nghề nghiệp đòi hỏi những người làm công tác truyền thông phải tôn trọng sự thật”. Vì “chỉ khi tôn trọng sự thật, truyền thông mới thực sự hoàn thành chức năng của mình là thông tin và giáo dục nhằm xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.” ( 2 ).

Như chúng ta đã biết, một trong ba nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng của truyền thông đó là kinh tế. “Nhờ có truyền thông mà doanh nghiệp có thể quảng bá sản phẩm và dịch vụ, giúp cho người mua nhận biết và sử dụng sản phẩm và dịch vụ. Truyền thông cũng tạo ra nhu cầu tiêu dùng sản phẩm và dịch vụ, giúp các công ty tạo ra công ăn việc làm cho nhiều người, giúp kinh tế phát triển.

Truyền thông cũng là công cụ giúp cho người tiêu dùng phản ánh về chất lượng sản phẩm và dịch vụ của các nhà sản xuất. ( 3 )

Vậy mà qua phóng sự “Cây chổi quét rau”, không hiểu vì động lực nào mà các phóng viên VTV 3 dàn dựng lên một hiện trường giả và tệ hại hơn là “nhét chữ vào mồm” những người nhờ đóng vai nông dân cho đúng với kịch bản khiến người tiêu dùng hiểu sai “về chất lượng sản phẩm và dịch vụ của các nhà sản xuất” , mà cụ thể ở đây là làm tổn hại đến việc sản xuất, kinh doanh và uy tín của những người nông dân trồng rau tại Vĩnh Thành.

Có lẽ chưa bao giờ mà trong xã hội Việt Nam vấn đề lương tâm, sự trung thực được các nhà đạo đức, các nhà giáo dục quan tâm và đồng loạt lên tiếng như hiện nay. Nhận định của Hội đồng Giám mục Việt Nam tuy nhẹ nhàng nhưng sâu sắc khi cho rằng : “Trong xã hội hiện nay, đôi khi nhu cầu sinh sống và phát triển đã kéo theo những hệ lụy làm cho lương tâm con người bị sai lệch hoặc bị mất phương hướng”.

Cố thạc sĩ xã hội học Nguyễn Thị Oanh đã thốt lên đầy trăn trở và thao thức rằng khi nói về nền giáo dục tại Việt Nam như sau : “Một nền giáo dục từ thế hệ này sang thế hệ khác không nhấn mạnh đủ đến đạo đức của con người mà tính trung thực là cái trục”.

Và giáo sư Hoàng Tụy – một nhà giáo đầy tâm huyết với sự nghiệp giáo dục của nước nhà thì chua chát nhận định rằng: “Sự dối trá đang có nguy cơ trở thành nỗi nhục trong khi truyền thống dân tộc Việt Nam không phải là dân tộc giả dối ” .

Rõ ràng chúng ta đang sống trong một xã hội mà sự giả dối đã thành thói quen, được xã hội mặc nhiên chấp nhận, vì mọi người phải tự nói dối nhau để sống. Chúng ta sống trên những thành tích dối, những báo cáo không trung thực, những sự làm giàu bất chính, những sản phẩm, hàng hóa không đúng với lời giới thiệu về chất lượng của nó ngay cả con người thì những danh vị không phản ánh đúng thực chất năng lực của người sở hữu nó. Ngay cả phương tiện truyền thông đại chúng cũng không thể làm tròn vai trò và trách nhiệm của mình là truyền thông trong sự thật thì người dân biết lấy gì làm cơ sở để xây dựng niềm tin vào xã hội mình đang sống ?

Người ta sống chung một cách hòa bình với sự giả dối bởi lẽ điều đó mang lại cho họ nhiều lợi ích trước mắt như danh vọng, chức vụ, tiền tài và có khi là sự an toàn trong cuộc sống nữa. Cho dù không hiểu vì mục đích gì mà phóng viên VTV1 dàn dựng clip Cây Chổi Quét Rau không đúng sự thật nhưng một điều chắc chắn rằng nếu hành vi đó không mang lại một lợi ích nhất định thì họ sẽ không làm.

Và dĩ nhiên, khi sự dối trá lên ngôi, mọi giá trị sống bị đảo lộn thì con người cũng không được sống đúng với giá trị thiêng liêng của hai chữ con người, bởi lẽ một trong những giá trị đó chính là lòng trung thực và biết tôn trọng sự thật đã trở thành điều xa xỉ. Vì thế, rất mong có ngày “cây Chổi” không còn dùng để “quét rau” nhưng là để quét đi thói giả dối đang thâm nhập mọi ngõ ngách cuộc sống trong xã hội hiện nay .

Điền Phương Thảo

(1) http://vnexpress.net/…/vtv-xin-loi-vi-sai-sot-trong-phong-s…
(2) QUAN ĐIỂM CỦA HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM VỀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ TRONG HOÀN CẢNH HIỆN NAY
(3) http://qvcorp.com.vn/…/Vai-tro-cua-truyen-thong-truyen-thon…