Tòa án Kỳ Anh trả đơn kiện trái luật tố tụng dân sự

Đăng ngày

20161010_chanamGNsP (10.10.2016) – Việc Tòa án thị xã Kỳ Anh trả đơn kiện của dân Phú Yên – Quỳnh Lưu đối với nhà máy Formosa có nhiều điều không minh bạch và trái luật. Không minh bạch vì một quan chức ở Tòa án này nói với các nhà báo rằng tuy trả lại đơn kiện, nhưng toàn bộ hồ sơ đã sao chụp, có thể xử lý bất cứ lúc nào. Tức là trường hợp dân Phú Yên kiện là hợp lý, nhưng bị một thế lực chính trị hay kinh tế nào đó có đủ quyền lực khống chế buộc Tòa phải hành xử mờ ám như vậy. Còn về trái luật, chúng tôi giới thiệu phân tích của của một luật sư với căn cứ pháp luật vững chắc sau đây:

Thông báo của Tòa án nhân dân thị xã Kỳ Anh trả lại đơn kiện của dân Phú Yên – Quỳnh Lưu căn cứ khoản 5 Điều 189 BLTTDS và điểm c khoản 1 Điều 192 của Tòa án đưa ra là hoàn toàn trái pháp luật, bởi các lẽ sau đây:

1. Viện dẫn lý do “kèm theo đơn khởi kiện, người khởi kiện không đưa ra được các tài liệu, chứng cứ chứng minh cho các thiệt hại của mình” theo khoản 5 Điều 189 BLTTDS để trả lại đơn khởi kiện là không có cơ sở và áp dụng sai luật.

Căn cứ vào điều 192 BLTTDS năm 2015 quy định, Thẩm phán chỉ có thể trả lại đơn kiện cho các trường hợp cụ thể như sau:
a) Người khởi kiện không có quyền khởi kiện […]
b) Chưa có đủ điều kiện khởi kiện theo quy định của pháp luật.
c) Sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật […]
d) Hết thời hạn quy định […]
đ) Vụ án không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án;
e) Người khởi kiện không sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện theo yêu cầu của Thẩm phán […]
g) Người khởi kiện rút đơn khởi kiện.

Quy định này cho thấy, căn cứ để tòa trả lại đơn kiện là không có cơ sở, vì trường hợp đơn khởi kiện của dân Phú Yên không nằm trong bảy trường hợp trả lại đơn theo điều luật này.

Liên quan đến việc cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh thiệt hại đã được quy định rõ tại Khoản 5, Điều 189 BLTTDS: “Trường hợp vì lý do khách quan mà người khởi kiện không thể nộp đầy đủ tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện thì họ phải nộp tài liệu, chứng cứ hiện có để chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm. Người khởi kiện bổ sung hoặc giao nộp bổ sung tài liệu, chứng cứ khác theo yêu cầu của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án”.

Như vậy, theo luật định trong trường hợp này, nếu dân Phú Yên không cung cấp đủ tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện, thì Tòa án phải có trách nhiệm yêu cầu dân Phú Yên bổ sung tài liệu, chứng cứ để dân Phú Yên biết mà thực hiện, chứ không thể đi đến quyết định cuối cùng trả lại đơn kiện của dân Phú Yên.

Nếu Thẩm phán đã yêu cầu dân Phú Yên sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện mà dân Phú Yên lại không thực hiện theo yêu cầu này thì khi đó Thẩm phán mới có quyền trả lại đơn kiện được căn cứ vào điểm e, khoản 1, điều 192 đã quy định.

2. Ban hành Quyết định 1880/QĐ-TTg về định mức bồi thường là trái thẩm quyền và người bị thiệt hại ở Nghệ An không phải là đối tượng bị điều chỉnh bởi quyết định này.

Căn cứ vào khoản 3 điều 61 Luật Bảo vệ Môi trường quy định tranh chấp trong lĩnh vực môi trường là tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng; và căn cứ vào khoản 6 Điều 26 BLTTDS quy định rõ: “Tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án”.

Dân Phú Yên khởi kiện Formosa là khởi kiện về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng vì hành vi hủy hoại môi trường của Formosa. Trong trường hợp này thẩm quyền giải quyết sẽ “thuộc về Tòa án”, chứ không thể giải quyết bằng một Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ không có thẩm quyền giải quyết về tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Không có điều luật nào cho phép Thủ tướng Chính phủ được ban hành định mức bồi thường thiệt hại trong quan hệ dân sự. Căn cứ Luật Tổ chức Chính phủ 2015, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ không có “nhiệm vụ và quyền hạn” hay thẩm quyền ban hành định mức bồi thường thiệt hại. Nên Quyết định số 1880/QĐ-TTg không phải là căn cứ để Thẩm phán trả lại đơn khởi kiện của dân Phú Yên.

Mặt khác, dân Phú Yên chưa bao giờ ủy quyền cho Thủ tướng Chính phủ thay mặt cho dân Phú Yên thương lượng với Formosa về vấn đề bồi thường thiệt hại. Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định về định mức bồi thường thiệt hại giùm cho Formosa là một hành vi trái luật nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, quyết định 1880/QĐ-TTg chỉ điều chỉnh cho các đối tượng bị thiệt hại ở 4 tỉnh là Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế. Dân Phú Yên là người bị thiệt hại ở tỉnh Nghệ An, nên càng không phải là đối tượng bị điều chỉnh bởi quyết định này.

Vì vậy, Thẩm phán viện dẫn Quyết định 1880/QĐ-TTg rồi căn cứ vào điểm c khoản 1 Điều 192 quy định “sự việc đã được giải quyết bằng quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền” để đi đến quyết định trả lại đơn khởi kiện, từ chối thụ lý vụ án là vi phạm thủ tục tố tụng dân sự nghiêm trọng khi thẩm quyền giải quyết cho trường hợp này là thuộc về tòa án thị xã Kỳ Anh, và quyết định 1880/QĐ-TTg là sai cả hình thức và nội dung, cũng như dân Phú Yên ở địa phương không phải là đối tượng bị điều chỉnh bởi quyết định này.


Lm. Anton Lê Ngọc Thanh